Астрономите станаа сведоци на невиден космички спектакл – најголемиот и најсјаен блесок што досега бил забележан од супермасивна црна дупка. Настанот, наречен „Супермен“, се случил на оддалеченост од 10 милијарди светлосни години од Земјата и во својот врв ослободил светлина еднаква на сјајот на 10 милијарди Сонца.
Причината: црна дупка која проголтала ѕвезда најмалку 30 пати поголема од нашето Сонце, пренесува CNN.
Космичка драма од милионска реткост
„Околу една од 10.000 активни галактички јадра (AGN) покажуваат ваков тип блесок, но ова е толку екстремно што влегува во своја категорија – настан од еден на милион,“ објаснува професорот Метју Греам од Калифорнискиот институт за технологија, главен автор на студијата објавена во Nature Astronomy.
Настанот укажува дека во близина на центрите на големите галаксии постојат огромни популации на џиновски ѕвезди, кои живеат во сенката на супермасивните црни дупки.
„Ѕвездена гозба“ што трае со години
Блесокот „Супермен“ првпат бил забележан во ноември 2018 година преку Zwicky Transient Facility на опсерваторијата Палoмар во Калифорнија. Првично, научниците мислеле дека станува збор за обичен блазaр — активна црна дупка што исфрла млазови енергија.
Но по пет години дополнителни набљудувања, вклучувајќи и телескопи како W. M. Keck на Хаваи, било утврдено дека изворот на светлина е многу посјаен и поенергичен отколку што се претпоставувало.
Се покажало дека станува збор за плимно распарчување на ѕвезда — момент кога ѕвезда се приближува премногу до црната дупка и бива растргната од нејзината силна гравитација.
Блесокот сè уште трае, што значи дека црната дупка сè уште ја „јаде“ ѕвездата. Според мерењата, овој настан бил 30 пати посјаен од кој било друг ваков блесок, а самата ѕвезда имала најмалку 30 сончеви маси.
„Ова е најмасивната ѕвезда некогаш видена како е уништена од супермасивна црна дупка“, изјави д-р К. Е. Савик Форд, коавторка на студијата.
Поглед во далечното минато на вселената
Бидејќи настанот се случил пред 10 милијарди години, светлината дури сега стигнала до Земјата. Поради космолошката дилатација на времето, седум години кај нас се еквивалентни на само две години таму, објаснува Греам.
Научниците веруваат дека проучувањето на вакви блесоци може да открие како се формирале ѕвездите и галаксиите во раниот универзум. Со нови опсерватории како Vera C. Rubin во Чиле, тие се надеваат дека ќе пронајдат уште вакви редокосмички настани.
Ново поглавје во разбирањето на црните дупки
Експертите сметаат дека ова откритие отвора ново поглавје во астрофизиката.
„Кога супермасивна црна дупка изненадно експлодира во светол блесок, тоа им овозможува на астрономите да го видат најекстремниот облик на физика во универзумот,“ изјави Алекс Филипенко, професор по астрономија на Универзитетот во Калифорнија, Беркли.
Со други зборови, „Супермен“ не е само блесок – тоа е поглед низ космички прозорец кон најмоќните сили на природата.
