По четири последователни години на раст, цените на маслиновото масло во Европската унија во 2025 година бележат пад од 23%, покажуваат податоците на Евростат. Намалувањето доаѓа по период во кој цените пораснаа за 78% меѓу 2022 и 2024 година, што предизвика силен притисок врз потрошувачите.
Според Евростат, цените на маслиновото масло пораснале за 4,1% во 2021 година, 14,5% во 2022, 34,4% во 2023 и 32,2% во 2024 година. Во повеќе месеци од почетокот на 2021 година, годишната инфлација на маслиновото масло во ЕУ надминала 50%, а во март 2024 достигнала 52,4%.
Според Маријана Матос, генерален секретар на португалската асоцијација „Casa do Azeite“, клучната причина за поскапувањата била слабата продукција во две последователни сезони (2022–2024), предизвикана од екстремни суши во медитеранскиот регион, особено во Шпанија, како и ниските залихи. Во такви услови, растот на цените бил единствениот механизам за стабилизирање на пазарот.
Податоците на Меѓународниот совет за маслиново масло (IOC) покажуваат дека производството во ЕУ во сезоната 2022/23 паднало за 39%, од 2,27 милиони тони во 2021/22 на 1,39 милиони тони. Во 2023/24 производството се зголемило на 1,55 милиони тони, но сè уште останало под просекот. Прелиминарните податоци за 2024/25 укажуваат на пораст на околу 2,11 милиони тони, со очекување производството да остане нешто под тоа ниво и во 2025/26.
IOC наведува дека летните топлотни бранови во 2022 година значително ги погодиле клучните земји производители во Медитеранот. Според нив, секоја промена во понудата директно создава притисок врз цените, нагоре или надолу.
Шпанија, која учествува со повеќе од 65% од производството на ЕУ во последната сезона, во 2025 година бележи најголем пад на потрошувачките цени – 38,9%. Следуваат Грција со намалување од 29,2% и Португалија со 24%. Овие три земји се единствените во кои падот е над просекот на ЕУ.
Меѓу таканаречената „голема четворка“ на ЕУ, Франција има најмал пад, додека во Италија и Германија цените се намалиле поизразено. Надвор од ЕУ, најголемо зголемување е регистрирано во Албанија, а потоа во Романија. Турција не е опфатена во податоците на Евростат, но според турските статистики, цените на јадливите масла, вклучително и маслиновото и сончогледовото, пораснале за 31% меѓу декември 2024 и декември 2025 година.
Рафаел Пико Асеведо, директор на Шпанската асоцијација на извозници на маслиново масло (ASOLIVA), истакнува дека комбинацијата од слаби жетви, ограничена понуда и високи енергетски трошоци во претходните две години ги турнала цените на историски високо ниво. Подобреното производство во сезоната 2024/25, особено во јужна Европа, придонело за нормализација на понудата и намалување на ценовниот притисок.
Тој нагласува дека во земјите производители, како Шпанија, Грција и Португалија, зголемената достапност побрзо се пренесува во цените на изворот, а потоа и до крајните потрошувачи, што објаснува зошто таму падот е поизразен.
Се нагласува дека покрај зголемената понуда, на падот на цените влијае и намалената побарувачка. Поранешните значителни поскапувања довеле до пад на потрошувачката на маслиново масло во повеќе земји.
Експертите очекуваат дека стабилизацијата на производството ќе продолжи да влијае врз понудата, додека движењето на цените во наредниот период ќе зависи од климатските услови, трошоците за производство и нивото на побарувачка на европскиот и глобалниот пазар.
