Британската јавност утрово се разбуди со вест која малкумина можеа да ја замислат: Ендру Маунтбетен-Виндзор, помладиот брат на King Charles III, е уапсен под сомнение за злоупотреба на јавна должност. Полицијата на Темс Вели соопшти дека маж во шеесеттите години од Норфолк е во притвор и дека се вршат претреси на адреси во Беркшир и Норфолк.
Иако во соопштението формално не беше именуван, британските медиуми потврдија дека станува збор за Ендру, кој денес полни 66 години.
Според полицијата, истрагата е отворена по „темелна проценка“ на наводи поврзани со неговото делување во јавна функција. Асистент-началникот Оливер Рајт изјави дека е од клучно значење да се заштити интегритетот на истрагата и дека ќе следуваат дополнителни информации.
Важно е да се нагласи: апсењето не значи вина и во оваа фаза нема поднесено обвинение.
За што точно се сомничи?
Клучот на истрагата, според извештаите, лежи во наводно споделување доверливи документи со покојниот осуден сексуален престапник Џефри Епстин.
Наводите се поврзуваат со периодот кога Ендру служеше како специјален трговски претставник на Обединетото Кралство (2001–2011). Се истражува дали во таа улога биле споделени чувствителни материјали или информации со Епстин – нешто што би можело да претставува злоупотреба на службената позиција.
Полицијата засега не ги објавува деталите на конкретните обвинувања, ниту каде точно се наоѓа Ендру во притвор. Не е потврдено ни дали веќе бил испрашан под претпазливост.
Долгата сенка на Епстин
Името на Ендру со години е поврзано со Џефри Епстин, финансиски магнат кој во 2019 година почина во затвор во Њујорк додека чекаше судење за трговија со малолетнички за сексуална експлоатација.
Фотографии од 2010 година на кои Ендру шета со Епстин во Централ парк, како и снимки од негов престој во куќата на Епстин во Њујорк, предизвикаа огромна јавна реакција. Контроверзното интервју што Ендру го даде за BBC во 2019 година во кое негираше било каква вмешаност во недолично однесување – наместо да ја смири кризата, ја продлабочи.
Во интервјуто тој тврдеше дека не се сеќава на средбата со Вирџинија Џуфре (една од жените што го обвинија), како обид да ја оспори нејзината верзија на настаните. Реакцијата беше катастрофална. Неколку дена подоцна, Ендру се повлече од сите јавни должности.
Во 2022 година, тој постигна вонсудска спогодба со Џуфре во САД, без признавање вина.
Разрешувањето од титулите и јавната улога
Како последица на скандалот, во јануари 2022 година Бакингемската палата соопшти дека Ендру ги губи своите воени титули и кралски покровителства. Иако формално остануваше член на кралското семејство и го задржа стилот „војвода од Јорк“, повеќе не можеше да ги користи титулите во јавен и службен контекст.
Одлуката беше донесена со одобрување на тогашната кралица Queen Elizabeth II, што претставуваше преседан во модерната историја на монархијата еден од највисоките членови на кралското семејство фактички да биде оттурнат од јавниот живот.
Оттогаш, Ендру живее повлечено, најчесто во имотите во Виндзор и Норфолк. Неговите јавни појавувања беа ретки и внимателно контролирани.
Што значи ова за монархијата?
Апсењето иако не е обвинение е драматичен момент за британската монархија. Тешко е да се најде преседан во модерната историја брат на актуелен крал да биде приведен и задржан во притвор.
За кралот Чарлс III, кој се обидува да ја модернизира и стабилизира институцијата, ова претставува нов удар врз угледот на круната. Монархијата веќе неколку години се соочува со серија кризи – од заминувањето на принцот Хари и Меган Маркл, до здравствените предизвици во кралското семејство. Но ова е поинакво: станува збор за потенцијална кривична одговорност.
Сепак, британскиот правен систем јасно прави разлика меѓу апсење и вина. Додека нема обвинение и судска пресуда, Ендру се смета за невин.
Што не знаеме?
И покрај драматичните наслови, остануваат клучни прашања: Кои конкретни документи или информации се предмет на истрагата? Кој ја поднел жалбата што довела до отворање на постапката? Дали истрагата ќе се прошири и на други аспекти од врската со Епстин? Ќе следува ли формално обвинение?
Полицијата нагласува дека случајот е активен и дека медиумите треба внимателно да известуваат за да не се наруши судската постапка.
Далеку од дворецот
Сликата на братот на кралот во полициска станица е силен симболичен контраст со луксузот на Бакингемската палата и Виндзор. Од дипломатски приеми и воени паради до можен распит под претпазливост падот е драматичен.
Ендру со години тврдеше дека не сторил ништо незаконско. Денешниот развој не го поништува тоа тврдење, но отвора ново, сериозно поглавје во веќе контроверзната сага.
Дали ова ќе биде правен пресврт или уште една истрага што ќе заврши без обвинение?
Светот внимателно гледа – и чека.
