Министрите за енергетика на земјите од групата Г7 во вторникот одржаа итни разговори, но засега се воздржаа од одлука за пуштање на нафта од стратешките резерви, иако Меѓународната агенција за енергија предупреди дека извозот на енергенси од Блискиот Исток, поради блокадата на Ормускиот Теснец, паднал на само 10 проценти од нивото пред почетокот на војната.
Министрите за финансии на земјите од Г7 уште во понеделникот заклучиле дека координацијата е клучна, бидејќи конфликтот можеби има регионален карактер, но неговите последици се глобални. Тоа го изјави францускиот министер Ролан Лескјур, кој претседаваше со состанокот.
Соединетите Американски Држави и Израел пред околу десет дена извршија напади врз Иран, по што Техеран возврати со ракетни напади врз Израел и врз американски бази во земјите долж Персискиот Залив. Иранската морнарица во меѓувреме соопшти дека поради војната презела контрола над Ормускиот Теснец и забранила транзит на бродови поврзани со САД, Израел и европските земји.
Меѓународната агенција за енергија ги повика земјите од Г7 да размислат за координирано пуштање на нафта од резервите на пазарот, изјави јапонскиот министер за финансии Сатсуки Катајама.
„Се согласивме дека, доколку биде потребно, ќе ги искористиме сите неопходни алатки за стабилизација на пазарот, вклучително и можно пуштање на итните резерви“, изјави по состанокот францускиот министер за финансии Ролан Лескјур. Тој додаде дека владите внимателно ја следат ситуацијата и дека засега нема проблеми со снабдувањето ниту во Европа ниту во САД.
Извозот на нафта драстично намален
Меѓународната агенција за енергија во вторникот беше домаќин на состанок на кој учествуваа министрите за енергетика од земјите на Г7. Според извршниот директор на агенцијата Фатих Бирол, состојбата на пазарите на нафта значително се влошила во последните денови.
Главна причина се проблемите со транзитот низ Ормускиот Теснец и значително намаленото производство во регионот.
Според извештај објавен на интернет-страницата на агенцијата, транзитот на нафта низ теснецот е сериозно нарушен, а земјите од Персискиот Залив во моментов извезуваат помалку од десет проценти од количините на нафта и нафтени деривати што ги извезувале пред почетокот на конфликтот.
Во 2025 година низ Ормускиот Теснец во просек поминувале околу 20 милиони барели нафта и нафтени производи дневно, што претставува приближно четвртина од светската поморска трговија со нафта.
Во вакви услови, извозниците се принудени значително да го намалат производството на нафта и течен природен гас.
Ризик од поскапување на храната
Алтернативните правци за извоз се ограничени. Само Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати располагаат со нафтоводи со капацитет меѓу 3,5 и 5,5 милиони барели дневно што би можеле делумно да го заобиколат Ормускиот Теснец.
За извоз на течен природен гас, пак, практично не постои алтернативен правец. Според податоците за 2025 година, преку Ормускиот Теснец се транспортирале повеќе од 110 милијарди кубни метри течен гас годишно.
Нарушувањата во транспортот ја загрозуваат и испораката на други важни стоки, особено вештачките ѓубрива. Преку Ормускиот Теснец минуваат повеќе од 30 проценти од светските испораки на уреа, како и околу 20 проценти од азотните ѓубрива и фосфатите.
Поради тоа постои реален ризик од поскапување на храната и дополнителни проблеми во снабдувањето со прехранбени производи.
Стратешки резерви како можен одговор
Земјите членки на Меѓународната агенција за енергија во моментов располагаат со повеќе од 1,2 милијарди барели нафта во стратешките резерви, додека уште околу 600 милиони барели чуваат компаниите врз основа на законските обврски.
Агенцијата соопшти дека свикала вонреден состанок на земјите членки за да им ја претстави деталната анализа на состојбата. Освен 21 членка на Европската Унија, во групата се и САД, Велика Британија, Турција, Нов Зеланд, Јапонија, Канада и Австралија.
Британската министерка за финансии Рејчел Ривс уште во понеделникот изјави дека Лондон е подготвен да поддржи пуштање на нафта од резервите доколку биде потребно.
„Сите се подготвени да преземат мерки за стабилизирање на пазарот, вклучително и Соединетите Американски Држави“, изјави францускиот министер Ролан Лескјур.
Тој додаде дека од Меѓународната агенција за енергија било побарано да подготви сценарија за евентуално пуштање на резервите, за земјите да бидат подготвени за брза реакција доколку кризата се продлабочи.
Најголеми стратешки резерви во рамките на Г7 имаат Соединетите Американски Држави – околу 415 милиони барели нафта. На второ место е Јапонија со околу 260 милиони барели, додека Германија располага со околу 110 милиони барели нафта и дополнителни 67 милиони барели нафтени деривати. Франција, пак, на крајот на 2024 година имала околу 97 милиони барели во државните резерви.
