Продлабочувањето на конфликтот на Блискиот Исток повторно ја отвора старaта дилема за Европа: колку е ранлива една силно индустријализирана економија кога цените на енергијата нагло растат.
Економските последици од војната меѓу Иран и коалицијата предводена од Соединетите Американски Држави и Израел веќе се чувствуваат далеку од регионот на конфликтот. Во Европа, особено во Германија, новиот геополитички шок повторно ја става економијата под притисок.
Економистите предупредуваат дека ескалацијата може значително да го забави закрепнувањето на германската економија, иако засега не се очекува целосно запирање на растот. Според најновата пролетна прогноза на минхенскиот институт IFO, германската економија ќе продолжи да расте, но под силно влијание на нестабилните енергетски пазари.
Клучниот проблем е енергијата.
По нападите врз Иран и последователните одмазднички акции, ситуацијата во Персискиот Залив значително се влоши. Ормускиот теснец — еден од најважните светски коридори за транспорт на нафта — практично беше блокиран.
Преку овој теснец секојдневно минува околу една петтина од глобалната трговија со нафта, па секое нарушување веднаш се одразува врз светските пазари.
Реакцијата на пазарите беше моментална.
Цената на суровата нафта нагло порасна, што веднаш се почувствува и на европските бензински пумпи. Во Германија, во одредени региони бензинот достигна цена и до 2,50 евра за литар, додека дизелот во просек се продава за повеќе од две евра.
Дополнителен удар дојде и од гасниот пазар.
Иранските напади врз постројки за течен природен гас во Катар привремено го запреа производството, што предизвика дополнителна нервоза на глобалните енергетски пазари. Иако Германија директно не увезува катарски гас, европските цени се формираат на заедничкиот пазар и реагираат на секое глобално нарушување во снабдувањето.
Поскапувањето на енергијата има директни последици врз германската индустрија.
Енергетски интензивните сектори — како хемиската, челичната, стакларската и хартиената индустрија — се меѓу првите што го чувствуваат ударот. Но ефектите постепено се прелеваат и во автомобилската индустрија и машиноградбата, кои се клучни столбови на германскиот извоз.
Економистите предупредуваат дека ваквите шокови не остануваат само во индустријата.
Кога трошоците за енергија растат, компаниите често ги префрлаат дополнителните трошоци врз потрошувачите. Тоа создава нов инфлациски притисок и ја намалува куповната моќ на домаќинствата, што дополнително може да ја забави економската активност.
Во своите анализи, економистите од институтот IFO разгледуваат две можни сценарија.
Доколку конфликтот се смири релативно брзо и цените на енергијата се стабилизираат, германската економија би можела да порасне за околу 0,8 проценти оваа година и постепено да го забрза растот во наредниот период.
Но ако војната се продлабочи и цените на енергијата останат високи подолго време, економскиот раст може значително да се намали.
Покрај енергетскиот сектор, проблеми се појавуваат и во глобалниот транспорт.
Бродските компании се принудени да ги заобиколуваат ризичните области во Персискиот Залив, што ги продолжува транспортните рути и ги зголемува трошоците. Во меѓувреме, делови од воздушниот простор над регионот се затворени, па авиокомпаниите мораат да користат подолги летачки рути, што дополнително ги зголемува трошоците за гориво.
Сите овие фактори создаваат нова неизвесност за германската влада.
Канцеларот Фридрих Мерц ја презеде функцијата со ветување дека ќе ја оживее економијата, но новата геополитичка криза може повторно да ги одложи тие планови.
Во Берлин веќе е формирана работна група која секојдневно ја следи состојбата на енергетските пазари и можните економски последици.
Засега владата не планира директно ограничување на цените на горивото, но најави дека внимателно ќе го следи однесувањето на нафтените компании за да се спречи евентуално злоупотребување на кризата.
Германските економисти предупредуваат дека оваа ситуација уште еднаш ја открива структурната слабост на Европа — зависноста од увезени енергетски ресурси.
Според нив, долгорочно решение може да биде само побрзо проширување на обновливите извори на енергија, диверзификација на снабдувањето и подобра координација на европските енергетски политики.
Додека војната на Блискиот Исток продолжува, германската економија останува во чувствителна рамнотежа. Растот засега не е запрен, но секој нов скок на цените на енергијата ја прави таа рамнотежа сè понестабилна.
