По изречени вкупно 45.307 казни за само два месеци преку системот „Безбеден град“, Македонија веќе не е исклучок, туку дел од поширок европски тренд во кој камерите стануваат нов сообраќаен полицаец. Додека кај нас системот штотуку почна да казнува за брзо возење, црвено светло и истечена сообраќајна дозвола, во Грција веќе се изрекуваат казни и преку AI-камери, а во Франција, Италија и Британија ваквите модели одамна се дел од секојдневната контрола на патиштата. Затоа, споредбата не е само во тоа каде има камери, туку што точно се казнува, од кога функционираат системите и колку се автоматизирани.
Првиот цел месец работа на „Безбеден град“ покажа и што најмногу „фаќа“ македонскиот систем. Во февруари биле регистрирани 19.066 прекршоци, од кои дури 18.172 биле за брзо возење, 220 за минување на црвено и 674 за возење со истечена сообраќајна дозвола. Најголемиот дел од прекршоците, 12.073, биле во Скопје, што е 63,3 проценти од вкупниот број. Тоа значи дека „Безбеден град“ кај нас засега најмногу не открива хаос со паркирањето или масовно непочитување на семафори, туку хроничен проблем со брзината.
Од локален експеримент до регионална споредба
Најблиската споредба е со Грција, каде системот веќе влезе во понапредна фаза. Во Атина почнаа да се изрекуваат првите казни преку AI-камери, а надзорот не се задржува само на брзина и црвено светло, туку опфаќа и возење без кацига, користење телефон, непочитување појас и движење во жолти ленти. Тоа покажува дека грчкиот модел веќе не функционира само како класичен радар, туку како поширок автоматизиран систем за следење на ризично однесување во сообраќајот.
Тука веќе се гледа и првата поголема разлика меѓу Македонија и Грција. Додека кај нас „Безбеден град“ засега е насочен кон ограничен број прекршоци и најмногу го открива брзото возење, во Атина системот е поставен така што камерата не бележи само едно прекршување, туку може да регистрира повеќе различни видови небезбедно однесување во ист момент. Тоа значи дека во Македонија системот допрва се гради како механизам на секојдневна контрола, додека во Грција веќе се гледа обид за поширока и потехнолошки посеопфатна примена.
Европа одамна казнува, Македонија допрва се навикнува
Во западноевропските земји, пак, ваквите системи одамна не се новина. Во Франција автоматизираниот надзор е дел од редовното регулирање на сообраќајот и функционира во голем обем, во Италија системот Tutor не ја мери само моменталната, туку и просечната брзина на цели делници, додека во Британија камерите веќе се клучен инструмент за откривање прекршоци за брзина, црвено светло и движење во забранети ленти. Таму автоматското санкционирање не се доживува како исклучок, туку како нормален дел од сообраќајниот ред.
Токму затоа разликата меѓу Македонија и овие земји не е само во бројот на камери, туку во зрелоста на системот. Кај нас „Безбеден град“ сè уште е новина и јавноста допрва се навикнува на идејата дека прекршокот не мора да го констатира полицаец на лице место, туку камера и автоматизиран административен процес. Во земјите каде ваквите модели постојат подолго, технологијата е веќе вградена во секојдневната сообраќајна култура, а системот не служи само за казнување, туку и како постојан механизам за дисциплинирање на возачите.
За Македонија, затоа, најважното прашање не е само колку прекршоци ќе регистрира „Безбеден град“, туку дали системот навистина ќе придонесе за поголема безбедност и поголема доверба во правилата. Европските искуства покажуваат дека камерите можат да станат ефикасен сообраќаен полицаец, но само кога зад нив стојат јасни процедури, точни податоци и еднаква примена за сите. Во спротивно, секој ваков систем ризикува да биде доживеан само како нов механизам за казни, а не како алатка што навистина го менува однесувањето на патиштата.
