Балтичкото Море и покрај децении политики за заштита и намалување на загадувањето не покажува значително подобрување. Нов извештај на Leibniz Institute for Baltic Sea Research Warnemünde предупредува дека морето и натаму се соочува со сериозен недостиг на кислород, а главната причина лежи во „стариот долг“ од хранливи материи што со години се таложеле во екосистемот.
Со повеќе од половина век Балтикот страда од еутрофикација – процес во кој водата се збогатува со азот и фосфор. Овие материи потекнуваат најмногу од земјоделски ѓубрива, отпадни води и индустриски испусти. Прекумерните хранливи материи предизвикуваат масовно цветање на алги, а нивното распаѓање троши кислород од водата. Така настануваат таканаречените „мртви зони“, области во кои речиси и да нема живот.
Иако од 1980-тите наваму товарот на фосфор во реките што се влеваат во Балтикот е намален за околу 50 проценти, а азотот за околу 30 проценти, површинската вода не покажува значително подобрување. Според истражувачите, намалувањето на тековното загадување не може автоматски да ја врати рамнотежата во морето.
Една од причините е специфичната структура на Балтичкото Море. Тоа е слабо солено и силно слоевито, што значи дека полесната површинска вода лежи над потешката и посолена длабинска вода. Оваа стратификација го отежнува мешањето и спречува кислородот од атмосферата да стигне до подлабоките делови. Кога органската материја се распаѓа во длабочините, кислородот брзо се троши, а обновувањето зависи од ретки приливи на солена вода од Северното Море.
Во почетокот на февруари годинава, силни ветрови и специфични атмосферски услови предизвикаа истекување на околу 275 милијарди тони вода од Балтикот, со пад на нивото од 67 сантиметри. Овој феномен би можел да поттикне нов прилив на солена, кислородно богата вода од Северното Море. Но, според анализите, ваквите настани носат само привремено олеснување.
Покрај тоа, климатските промени дополнително ја влошуваат состојбата. Температурата на површинските води во централниот дел на Балтикот се зголемила за речиси 2°C од 1960 година. Потоплата вода може да задржи помалку кислород и го забрзува неговото трошење. Ова ја зголемува веројатноста за проширување на мртвите зони.
Клучниот проблем, сепак, е таканаречениот „хранлив долг“. Во услови на недостиг на кислород, фосфатите што претходно биле врзани во седиментите се ослободуваат и повторно влегуваат во водата. Наместо да останат трајно закопани, тие повторно го поттикнуваат растот на алги. Така се создава затворен круг: недостигот на кислород ослободува фосфор, фосфорот поттикнува нови алги, а нивното распаѓање дополнително го намалува кислородот.
Истражувањата покажуваат дека дури и во години со значителен прилив на солена вода, само дел од фосфатите се отстрануваат од системот, а уште помал дел трајно се врзува во седиментите. Поголемиот дел продолжува да циркулира низ екосистемот, одржувајќи ја еутрофикацијата.
Ова објаснува зошто намалувањето на новите извори на загадување не доведе до очекуван пад на концентрациите на хранливи материи во морето. Балтикот, според научниците, и натаму ги носи последиците од децении интензивна човечка активност.
За да се овозможи вистинско закрепнување, извештајот предлага дополнителни мерки: уште построго намалување на хранливите материи, обновување на природните крајбрежни филтри како лагуни, естуари и фјордови, како и поттикнување на морски треви и школки кои природно ги апсорбираат хранливите материи. Дополнително, се препорачува проширување на долгорочните системи за мониторинг со модерни сензори што ќе овозможат рано детектирање на подобрувања или нови влошувања.
Според анализите, без засилени и координирани активности, Балтичкото Море ќе продолжи да се соочува со хроничен недостиг на кислород. Намалувањето на тековното загадување е важен чекор, но не е доволно за да го избрише долгот од минатото што и натаму ја обликува иднината на морето.
