Почестите, подолгите и поекстремните суши ја туркаат амазонската дождовна шума кон состојба што научниците ја опишуваат како без преседан.
Станува збор за таканаречената „хипертропска“ клима – услови што одат подалеку од она што во модерното време се подразбира под тропска шума.
Амазон е веќе под „притисок“
Меѓународен тим истражувачи, кој собира податоци низ Амазон повеќе од 30 години, предупредува дека оваа површина е веќе под огромен притисок. Дрвјата се соочуваат со невидени температури и суши, а нивната способност да апсорбираат јаглерод диоксид постепено се слабее.
Научниците со анализа на реакциите на дрвјата и почвата за време на екстремно топли и суви периоди, дојдоа до резултатите за тоа какви услови би биле вообичаени на крајот на векот. Според климатските модели, ваквите „жешки суши“ би можеле да станат почести – и не само за време на сушните месеци, туку и за време на периодите што порано беа исклучиво дождливи.
Географот Џеф Чемберс од Универзитетот во Калифорнија, Беркли, истакнува дека моделите укажуваат на атипична тропска клима и затоа претставуваат сосема нова категорија. Токму затоа истражувачите одлучија да го наречат „хипертропично“, за да опишат состојба што не постоела милиони години.
Намалената влажност на почвата сериозно го загрозува опстанокот на дрвјата. Во такви услови, се јавува хидрауличен колапс, кога протокот на вода во дрвото е прекинат, но и таканареченото јаглеродно гладување, бидејќи растенијата ги затвораат порите на листовите за да заштедат вода, забавувајќи ја фотосинтезата.
Што се случува ако хипертропските услови станат правило?
Теренските мерења потврдуваат дека споменатите процеси веќе се случуваат за време на климатските екстреми. Ако хипертропските услови станат правило, смртноста на дрвјата би можела да се зголеми за дури 55 проценти. Брзорастечките дрвја со помеки стебла се особено изложени на ризик, што дополнително укажува дека секундарните шуми би биле значително поранливи за време на периоди на суша.
Студијата, исто така, се потпира на податоци од две амазонски области погодени од силни суши во 2015 и 2023 година, кои беа поврзани со исклучително топлиот феномен Ел Нињо. Истражувачите беа загрижени од фактот дека критичниот праг на достапност на вода беше речиси идентичен во двата случаи, што укажува на поширока, системска промена во функционирањето на шумата.
Иако се очекува поголемиот дел од хипертропските шуми да се појават во Амазон, слични процеси би можеле да се случат во делови од Африка и Азија. Во тој сценарио, шумите би можеле да ја изгубат својата улога како „преработувачи“ на јаглерод и да станат апсорптори на јаглерод, бидејќи вегетацијата масовно изумира.
Научниците нагласуваат дека исходот во голема мера зависи од одлуките на луѓето. Неконтролираните емисии на стакленички гасови би можеле да го забрзаат појавувањето на хипертропска клима во погодените области, додека посериозните мерки за намалување на загадувањето би можеле да ги забават или ублажат нејзините најлоши ефекти.
