Очекуваниот животен век во Македонија продолжува да расте и во 2025 година достигна 76,6 години, но овој позитивен здравствен индикатор не ја менува суштинската демографска слика: земјата има сè помалку жители, а семејните односи стануваат сè помалку стабилни. Според податоците од Статистичкиот годишник на Република Северна Македонија 2025, во текот на 2024 година биле регистрирани 16.061 живородени деца, наспроти 20.201 починати лица, што резултира со намалување на населението за околу 4.000 жители за само една година.
Овој континуиран негативен природен прираст не е нова појава, туку тренд што трае веќе шест години по ред. Ако во 2016 година во државата се раѓале над 23.000 деца, во 2024 бројката паднала на околу 16.000, што укажува на длабока и долгорочна промена во репродуктивните и социјалните навики. Демографската слика дополнително се комплицира поради регионалните разлики: позитивен природен прираст е регистриран исклучиво во Скопскиот регион, особено во општините Сарај и Чаир, додека сите останати региони бележат негативни стапки, со најизразена депопулација во Ново Село и Новаци.
Во оваа поширока демографска рамка, значајни се и податоците за браковите и разводите, кои укажуваат дека проблемот не е во исчезнувањето на семејството како институција, туку во неговата функционалност.
Во 2024 година биле регистрирани околу 1.600 бракови помалку во споредба со претходната година, додека бројот на разводи се зголемил за 259 случаи. На секои 1.000 склучени бракови, имало 183 разводи, со највисоки стапки во Вардарскиот, Источниот и Југоисточниот регион.
Податоците за времетраењето на браковите дополнително ја нијансираат оваа слика. Според официјалната статистика за периодот 2020–2024 година, најголемиот број разводи не се случуваат во првите години од бракот, туку по подолг заеднички живот. Во 2024 година, најмногу разводи се регистрирани кај бракови со времетраење од 15 и повеќе години – вкупно 686 случаи, што е највисока бројка во споредбениот период. Следуваат разводите кај бракови што траеле од 5 до 9 години, со 488 случаи, како и оние од 10 до 14 години со 265 разводи.
Овие бројки укажуваат дека браковите не завршуваат нужно брзо или импулсивно, туку дека со текот на времето се акумулираат структурни и функционални проблеми кои доведуваат до распад на заедницата. Разводите во првите една до три години од бракот остануваат релативно помалку застапени, што дополнително ја потврдува тезата дека предизвикот не е во одлуката за склучување брак, туку во неговото долгорочно одржување.
Демографската динамика во Македонија не е изолиран случај. Слична „тивка демографска криза“ е забележлива и во Србија, каде во 2024 година биле регистрирани 57.734 родени деца наспроти 95.119 починати лица, што резултирало со пад на населението од над 37.000 жители за само една година. Просечната возраст на населението таму достигнала околу 44 години, а возраста на мајката при раѓање на прво дете се приближила до 30 години – трендови што се сè поизразени и во Македонија.
Сите овие податоци упатуваат на сложен демографски и социјален предизвик. Продолжувањето на животниот век е позитивен развој, но не може да ја компензира загубата на населението доколку наталитетот остане низок, а брачните и семејните заедници стануваат сè потешки за одржување. Негативниот природен прираст, намалениот број бракови и порастот на разводи по подолг заеднички живот не се само статистички индикатори, туку сигнал за подлабоки општествени промени кои директно влијаат врз пазарот на труд, социјалните системи и долгорочната одржливост на државата.
Демографската реалност во Македонија јасно покажува дека се потребни системски и долгорочни политики кои ќе одговорат не само на прашањето „колку луѓе живеат“, туку и на тоа како живеат, како формираат семејства и колку тие заедници се функционални во современите услови.
