Еден нов, неочекувано брзорастечки дигитален феномен се појавува на интернет-платформите: групи млади луѓе кои се идентификуваат како „AI вегани“ – активисти што од принцип одбиваат да користат ChatGPT и други генеративни системи на вештачка интелигенција. Нивниот став е радикален, но добро артикулиран: тие ги отфрлаат сите алатки тренирани на огромни сетови податоци, било да создаваат текст, слики, музика или видео.
Овој дигитален отпор веќе обединува повеќе од 71.000 членови на Reddit, што го прави еден од најбрзо растечките онлајн-покрети посветени на критиката на вештачката интелигенција. Слично на традиционалниот веганизам, и „AI веганството“ се темели на етички и еколошки аргументи: отпор кон експлоатацијата на креаторите, злоупотребата на податоци и енергетски интензивните процеси на тренирање алгоритми.
Но нивната загриженост не е само морална. Голем дел од припадниците на заедницата предупредуваат на потенцијалната штета по менталното здравје и когнитивниот развој, укажувајќи дека прекумерната зависност од AI може да ја ослаби способноста за критичко мислење, анализа и самостојно создавање.
Нивните стравови се засилени со резултатите од нова студија на MIT, која покажува дека учесниците што користеле ChatGPT за пишување есеи имале пониска мозочна активност и потешко ги цитирале сопствените генерирани текстови. Истражувањето нотира пад во неуралните, лингвистичките и бихевиоралните перформанси, што отвора прашања за пошироките последици врз учењето и самодовербата.
Како што генеративната AI станува дел од образованието, работата, социјалните мрежи, па дури и меѓучовечките односи, избегнувањето на овие технологии станува сè потешко. Како посебен предизвик се издвојуваат универзитетите, каде што AI веќе го трансформира академското пишување, оценувањето и секојдневната комуникација меѓу студенти и наставници. Слични „технолошки пукнатини“ се појавуваат и во рамките на семејствата, каде едни го користат AI секојдневно, а други го избегнуваат по секоја цена.
Иако заедницата нема единствен став за тоа како треба да се регулира вештачката интелигенција, повеќето AI вегани се согласуваат во едно: сегашните AI системи ја нарушуваат етиката, приватноста и креативниот труд. Некои воопшто не веруваат во можноста за „етичка AI“, други бараат строга законска регулација и транспарентен надзор над тренингот на моделите, додека најрадикалните членови сметаат дека развојот на генеративната AI треба да биде ограничен или забранет.
Покретот расте во момент кога глобалната дебата за вештачката интелигенција станува сè поостра и поемотивна – меѓу технолошките ветувања, економските притисоци и прашањето што ја загрижува целата јавност: Што ни се случува кога машините стануваат премногу добри во работа која некогаш ја дефинираше човечката интелигенција?
