Американскиот претседател Доналд Трамп му се закани на Иран дека САД ќе почнат напади врз ирански електрани ако Техеран во рок од 48 часа не овозможи целосно и без закани повторно отворање на Ормускиот Теснец. Заканата доаѓа во момент кога конфликтот веќе излегува од рамката на директни воени удари и почнува да ја погодува глобалната енергетска безбедност.
Ормускиот Теснец е една од најважните светски поморски рути за нафта и течен природен гас, а Reuters наведува дека низ него минува околу една петтина од глобалните испораки. Токму затоа секое дополнително затегање таму не значи само регионална ескалација, туку и ризик од нов енергетски шок.
Ултиматум за Ормускиот Теснец
Трамп ја објави заканата на социјалните мрежи, порачувајќи дека САД ќе ги „уништуваат“ иранските електрани ако Иран не го отвори Ормускиот Теснец во рок од 48 часа. Reuters пишува дека ова е значајна ескалација, особено затоа што само ден претходно американскиот претседател зборуваше за можност за „смирување“ на војната.
Ваквиот ултиматум би значел проширување на американските удари кон инфраструктура што директно влијае врз секојдневниот живот во Иран. Во пракса, тоа веќе не е само порака до воени структури, туку закана што допира до енергетскиот систем на земјата.
Енергијата станува нов фронт
Reuters наведува дека заканите и нападите веќе имаат последици врз глобалниот енергетски пазар. Сообраќајот низ теснецот е драстично намален, а европските цени на гасот минатата недела скокнале и до 35 проценти. Истата агенција објави и дека Иран претходно одговорил на израелски напад врз своето големо гасно поле со удар врз катарскиот индустриски комплекс Рас Лафан, кој обработува околу една петтина од светскиот течен природен гас.
Тоа ја поместува војната во поопасна зона. Кога на удар се енергетски капацитети и клучни поморски рути, конфликтот веќе не останува само во рамки на безбедносна криза на Блискиот Исток. Тој почнува директно да влијае врз цените, снабдувањето и инфлацискиот притисок пошироко. Ова е заклучок што директно произлегува од обемот на енергетските последици опишани од Reuters.
Нападите се шират и надвор од непосредниот фронт
Во истата вест Reuters наведува дека Иран првпат во оваа војна употребил долгодометни балистички ракети и дека биле истрелани два проектила со дострел од 4.000 километри кон американско-британската база Диего Гарсија во Индискиот Океан. Израелската војска предупредила дека ваквиот дострел отвора ризик и за европски престолнини.
Паралелно со тоа, ирански ракети ги погодиле јужните израелски градови Димона и Арад, при што биле повредени десетици луѓе, меѓу нив и деца. Reuters пишува дека тоа се случило во близина на израелскиот нуклеарен истражувачки центар кај Димона, како и во близина на воени објекти, меѓу кои и базата Неватим.
Клучните 48 часа
Оваа закана е важна затоа што покажува колку брзо се менува прагот на ескалација. Удар врз електрани би значел директно гаѓање на цивилна инфраструктура со огромни последици за населението и за функционирањето на државата. Во исто време, Иран веќе предупредил дека ако САД нападнат енергетски цели, тогаш ќе одговори со удари врз американска енергетска, ИТ и десалинизациска инфраструктура во регионот.
Тоа значи дека конфликтот сè помалку се движи по логиката на ограничени воени пораки, а сè повеќе по логиката на системско удирање во инфраструктурата што ги одржува државите и пазарите. Во таква ситуација, ризикот од поширока регионална, па и глобална дестабилизација, станува многу пореален.
Во наредните 48 часа клучно ќе биде дали Иран ќе направи чекор назад околу Ормускиот Теснец и дали Вашингтон навистина ќе се движи кон напади врз електрани. Reuters потсетува дека американската администрација досега испраќала и контрадикторни сигнали околу целите на оваа војна, што дополнително ја зголемува неизвесноста
