Денес, 12 април 2026 година, Унгарија гласа. Но ова не се обични избори. Унгарија влегува во гласање во атмосфера каква што земјата не памети во изминатите 16 години. На едната страна, Виктор Орбан, еден од најдолговечните лидери во Европа. На другата, Петер Маѓар, човекот кој за само две години го протресе системот изграден со децении.
Кој е Петер Маѓар и откаде дојде?
Само пред две години Маѓар беше непознато лице за широката јавност, поранешен член на самиот Фидес, поврзан со владејачката елита преку брак. Но откако јавно го напушти системот и почна да зборува изнутра, нешто се скрши. Неговата кампања ги истисна постарите, во голема мера дискредитирани опозициски партии на маргините. Социјалистичката партија одлучи воопшто да не учествува на изборите, а леволибералната Демократска коалиција веројатно нема да го помине прагот.
Трката е спектакуларен судир меѓу искусниот, но видливо остарен и сè поавторитарен Орбан, и новодојденецот налик на рок-ѕвезда, со редок талент за социјалните мрежи и со неисцрпна енергија да ја обиколува земјата.
Анкети: Маѓар со историска предност
Бројките се јасни и за Орбан, неповолни. Најновите анкети на агенцијата Медијан покажуваат дека Маѓар води со 58 отсто поддршка кај определените гласачи, оставајќи го Орбан на далечни 35 отсто. Navalica И порталот Политико покажува слична слика,Тиса со 49 наспроти 37 проценти за Фидес.
Но предноста во анкетите не значи автоматски победа. Изборниот систем и изборната карта во Унгарија со години му одат во прилог на Фидес, а висока анкета на национално ниво не мора автоматски да се претвори во пратенички места. Дополнително, ако трката биде тесна, конечната слика може да се чека речиси до 18 април, кога ќе бидат преброени и гласовите пристигнати од амбасадите и гласачите во странство.
Што го движи незадоволството?
Одговорот е економски, но и морален. Унгарската економија падна за 0,8 проценти во 2023 година, а во 2024 и 2025 растеше просечно само 0,5 проценти, побавно од просекот на ЕУ, со буџетски дефицит кој значително ја надминува целта на Европската Унија. Аналитичарите предупредуваат дека Орбановата стратегија ја губи убедливоста бидејќи избирачите сè повеќе забележуваат дека економскиот напредок повеќе им користи на елитите отколку на нив.
На тоа се надоврзува и очајната состојба во јавните услуги, замрзнатите европски фондови и перцепцијата за системска корупција.
Последните денови: обвинувања, напнатост и геополитика
Финишот на кампањата не беше мирен. Орбан ја обвини опозицијата дека подготвува немири во случај на пораз, тврдејќи дека таа соработува со странски разузнавачки служби, но не понуди докази за овие обвинувања. Маѓар возврати со повик на смиреност и предупреди на фабрикувани видеа.
Во последните денови во фокусот влегоа и објавени материјали за врските на унгарското раководство со Москва, како и посетата на американскиот потпретседател Џеј Ди Венс на Будимпешта, што опозицијата ја читаше како отворена поддршка за Орбан.
Можни сценарија и коалиции
Три исходи се реални денес:
1. Победа на Тиса.
Евентуалната победа би можела да доведе до затоплување на односите со Европската комисија и деблокада на замрзнатите европски фондови. Маѓар ветува враќање на Унгарија во европското јадро и крај на блиските врски со Москва. Коалиција со помали партии е веројатна, но Тиса мери и кон самостојно мнозинство.
2. Победа на Фидес
Ова би значело продолжување на курсот, но со сериозно прашање за легитимитет во Брисел. Многумина очекуваат бран на иселување на младите Унгарци, а економистите предупредуваат на можен колапс на довербата на инвеститорите.
3. Тесен резултат
Третиот играч, крајнодесничарската партија Наша татковина, е единствена покрај двете водечки со реални изгледи за преминување на прагот од 5 проценти и може да игра улога во формирањето влада
Историско значење
Ако Орбан загуби, тоа ќе биде најголемиот политички пресврт во Унгарија од падот на комунизмот. Ако победи и покрај заостанувањето во анкетите, прашањето за демократската легитимност на унгарските избори ќе остане централна тема во Брисел уште долго. Со дури 89 проценти од испитаниците кои изјавиле дека планираат да излезат на гласање, очекувана е рекордна излезност, јасен сигнал за масовна мобилизација.
Унгарија денес не гласа само за парламент. Гласа за тоа кон која Европа сака да припаѓа.
