Прилеп годинава одбележува 100 години од организираното дејствување на своите мечкари, што ја прави Прочка не само локален празник, туку и вековна традиција која го собира целиот град под Марковите Кули. Карневалот, кој ќе се одржи од 20 до 23 февруари, ќе собере над 500 учесници и гости од повеќе земји, а прилепчани традицијата ја доживуваат како дел од својот живот, а не само како настан за гледање.
Архивскиот траг на јубилејот
Иако легендите раскажуваат дека мечкарите постојат „од дамнина“, архивски документи од 1921 година го бележат почетокот на организираното дејствување на поворките, додека првите записи за самите маски потекнуваат од 1929 година. Од 2001 година, Прочка станала организирана културна манифестација со меѓународен карактер, а во 2006 година карневалот станал член на Федерацијата на европски карневалски градови (FECC).
Од кожа до „шарен“ сурат
Прилепските мечкари носат костими од свежи јагнешки и овчи кожи, со крзно свртено надвор, а лицето е покриено со темен „шарен“ сурат украсен со заби, монистри, копчиња и светкави елементи. Маската ја симболизира двојноста на човек и животно, поврзана со претхристијански култови за мечката и плодноста. Ѕвонците, стаповите и движењата создаваат звук кој според верувањето ги отстранува лошите сили.
Ритуал што ја „брка“ сенката
Прочка започнува со подготовка: одење низ чаршијата, заеднички посен ручек, облекување на маските и групирање во две „половини“ – „Рид“ и „Варош“. Поворката има своја кореографија: мечкарите „трчаат“ како мечки, удираат со стапови, а ѕвонците го подигнуваат нивото на бучава до степен на колективна прочистителна сцена, каде стравот се претвора во смеа, а смеата во олеснување.
Историја и еснаф
Прилепските мечкари историски се врзани за касапскиот еснаф, кој ја чувал традицијата како затворен круг. Празникот се славел со посен период од една недела, за време на кој членовите се повлекувале во пештери и се подготвувале ритуално. Денес, мечкарите се повеќе подмладуваат, а традицијата ја наследуваат млади учесници кои се гордеат со вековното наследство.
Карневалот денес
Сликата на карневалот е сурова и раскошна: маските тежат и бараат сила и издржливост, а бучавата создадена од ѕвонци и стапови е мерка за автентичноста на обредот. Карневалските денови вклучуваат изложби на маски, детски дефилеа, гости од странство и федерациски претставници, но посебноста на прилепската Прочка останува во тоа што градот не ја третира како настан што се гледа, туку како ден што се живее.
Во јубилејната 2026 година, мечкарите повторно ќе ја облечат кожата, ќе ги затегнат ѕвонците и ќе ја издржат бучавата за да ја пречистат годината, да ја најават пролетта и да го зачуваат наследството на нивните предци.
